W niedzielę, 12 listopada 2023 roku, w Ujściu dokonano poświęcenia i odsłonięcia upamiętnienia poświęconego bohaterom wydarzeń z września 1943 roku. Od tego czasu miejsce to przypomina o walce partyzanckiej i ludziach, którzy w czasie okupacji niemieckiej podjęli walkę o wolność Ojczyzny.

24 września 2026 roku, w pochmurne jesienne popołudnie, przy Kamieniu Pamięci ponownie zgromadzili się ci, dla których zachowanie pamięci o historii i jej bohaterach jest ważnym obowiązkiem wobec przyszłych pokoleń.

Uroczystość poprowadził Zbigniew Markut, prezes Koła Obwodu Nisko-Stalowa Wola Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Przypomniał on historię zwycięskiego starcia partyzantów z oddziałami niemieckimi, które rozegrało się pod Ujściem 23 września 1943 roku.

W walce uczestniczyły oddziały Narodowych Sił Zbrojnych pod dowództwem cichociemnego mjr. Leonarda Zub-Zdanowicza ps. „Ząb" oraz oddziały Narodowej Organizacji Wojskowej dowodzone przez por. Franciszka Przysiężniaka ps. „Ojciec Jan".

Bitwa pod Ujściem nie była wydarzeniem oderwanym od szerszych działań polskiego podziemia. Związanie sił niemieckich w tym rejonie miało znaczenie dla przeprowadzonej następnego dnia akcji rozbicia więzienia w Biłgoraju.

24 września 1943 roku zgrupowanie oddziałów Armii Krajowej – „Norberta", „Podkowy" i „Woyny" – pod dowództwem kpt. Tadeusza Sztumberk-Rychtera ps. „Żegota" z Kompanii Warszawskiej AK, przeprowadziło akcję, w wyniku której uwolniono 72 więźniów.

Wśród uwolnionych znalazł się m.in. Bolesław Usow ps. „Konar", który w późniejszym okresie został zastępcą Franciszka Przysiężniaka „Ojca Jana". Losy tych ludzi pokazują, jak poszczególne wydarzenia i działania polskiego podziemia łączyły się ze sobą, tworząc historię walki o przetrwanie i niepodległość.

Wspólna pamięć

Organizatorem uroczystości był Zarząd ŚZŻAK Koła Obwodu Nisko-Stalowa Wola.

Wśród uczestników znaleźli się przedstawiciele różnych środowisk i instytucji. Swoją obecnością uroczystość zaszczycili m.in. przedstawiciele władz samorządowych i lokalnych środowisk społecznych: Artur Pizoń – starosta Janowa Lubelskiego, Krzysztof Kołtyś – burmistrz Miasta i Gminy Janów Lubelski, Krzysztof Kiszka – wójt Harasiuk, Grzegorz Krzysztoń – sekretarz Powiatu Janowskiego, przedstawiciele GRH im. płk. T. Zieleniewskiego z dowódcą Mirosławem Wielgusem z Majdanu Obleszcze, Ryszard Rożek – leśniczy Leśnictwa Ujście, Andrzej Berezowski, Józef Wieleba i  przedstawiciele „Solidarności", grupa motocyklistów ze Stowarzyszenia Wrzesień '39 z Janowa Lubelskiego z Wiesławem Gzikiem, Andrzej Czacharowski, Tadeusz Piecyk, Jan Paluch – „kaplicznik" z Biłgoraja, Marek Kamiński, Henryk Pawlos oraz harcmistrz Zbigniew Partyka, który przybył pod pomnik z proporcem drużyny.

Obecność uczestników spotkania pod upamiętnieniem w Ujściu była wyrazem szacunku dla tych, którzy przed 83 laty walczyli na tej ziemi. Była także świadectwem tego, że pamięć historyczna może łączyć różne pokolenia i środowiska.

Hołd złożony bohaterom

Kulminacyjnym momentem uroczystości było złożenie pod Kamieniem Pamięci kwiatów oraz zapalenie zniczy. W ciszy i skupieniu uczestnicy oddali hołd partyzantom walczącym pod Ujściem oraz wszystkim ofiarom i uczestnikom walk o niepodległość Polski.

To prosty, ale wymowny gest. Kwiaty i płonące znicze są symbolem pamięci, która nie przemija wraz z upływem czasu.

Na zakończenie uroczystości modlitwę poprowadziła Grażyna Bogacz – sekretarz Koła Obwodu Nisko-Stalowa Wola ŚZŻAK.

Po części oficjalnej prezes Zbigniew Markut zaprosił uczestników na słodki poczęstunek oraz gorącą, rozgrzewającą herbatę. Wspólne spotkanie stało się okazją do rozmów, wspomnień i wymiany refleksji.

Aby pamięć trwała

Wrześniowa uroczystość w Ujściu była czymś więcej niż tylko spotkaniem rocznicowym. Była przypomnieniem, że historia zapisana jest nie tylko w podręcznikach, ale również w miejscach, gdzie przed laty ludzie podejmowali decyzje wymagające odwagi i poświęcenia.

Kamień Pamięci w Ujściu pozostaje niemym świadkiem tamtych wydarzeń. Przypomina o partyzantach, o walce, o więźniach uwolnionych z biłgorajskiego więzienia, a przede wszystkim o ludziach, których losy zostały na zawsze związane z historią polskiego podziemia.

Pamięć jest zobowiązaniem. Dopóki są miejsca, w których zapala się znicze, składa kwiaty i opowiada młodemu pokoleniu o wydarzeniach sprzed lat, dopóty historia tych, którzy walczyli o wolność, pozostaje żywa.

Spotkanie w Ujściu stało się okazją do odznaczenia zasłużonych i współpracujących z Kołem Obwodu Nisko-Stalowa Wola Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej osób.

Medalem Za Zasługi dla Koła zostali uhonorowani: Andrzej Czacharowski, Jan Rzekęć, Mariusz Porada, a odznaką Koła: Krzysztof Kołtyś, Krzysztof Kiszka, Marek Kamiński, Marian Pastucha, Henryk Pawlos, Ryszard Rożek.

Autor: Grażyna Bogacz