– Czym jest akt poświadczenia dziedziczenia i kiedy może zostać sporządzony? Do czego służy notarialne poświadczenie dziedziczenia? – pytają Czytelnicy Sztafety. Śmierć spadkodawcy nie oznacza jeszcze nabycia spadku przez spadkobierców. Wprawdzie nabycie spadku następuje z mocy prawa, jednakże fakt ten należy formalnie potwierdzić. Stwierdzenie nabycia spadku może być przeprowadzone na dwa sposoby – w drodze wydania przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza. Tak więc, aby stwierdzić nabycie spadku po zmarłej osobie należy uzyskać w sądzie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzić u notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Akt poświadczenia dziedziczenia to coraz częściej sporządzany dokument, ponieważ wiele osób obawia się postępowań sądowych, które mają dość sformalizowaną formę oraz zajmują dużo czasu. Natomiast poświadczenie dziedziczenia u notariusza stanowi zdecydowanie szybszą opcję, gdyż załatwienie sprawy spadkowej może nastąpić na jednym spotkaniu w kancelarii notarialnej. Warunkiem jednak jego sporządzenia jest obecność w kancelarii wszystkich osób, które wchodzą w grę jako spadkobiercy. Co to jest notarialne poświadczenie dziedziczenia? Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest jednym ze sposobów na formalne stwierdzenie nabycia praw do spadku. Notariusz w sposób formalny stwierdza, które osoby nabyły prawa do masy spadkowej po zmarłym spadkodawcy. W tym celu notariusz sporządza protokół dziedziczenia oraz akt poświadczenia dziedziczenia, które są urzędowymi dokumentami potwierdzającymi przejście prawa własności na określone osoby. Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia zastępuje prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku i stanowi m.in. podstawę zmiany wpisu w księdze wieczystej nieruchomości,  dostępu do pieniędzy zgromadzonych na rachunku bankowym, przerejestrowania nabytego samochodu. Akt poświadczenia dziedziczenia może sporządzić każdy notariusz w kraju, bez względu na to, gdzie przed śmiercią mieszkał spadkodawca, jeśli tylko był on obywatelem polskim. Warto pamiętać, że obowiązujące przepisy nie nakładają żadnego limitu czasowego, w którym należy uzyskać postanowienie właściwego sądu o stwierdzeniu nabycia spadku czy też notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia; spadkobiercy mogą to zrobić w każdej dogodnej dla siebie chwili, nawet kilka lat po śmierci spadkodawcy. Procedura sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia Przed sporządzeniem aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz spisuje protokół dziedziczenia. W czynnościach tych muszą uczestniczyć wszystkie osoby zainteresowane, tj. wszyscy potencjalni spadkobiercy ustawowi oraz testamentowi, a także osoby, na rzecz których uczyniono zapis windykacyjny. W protokole dziedziczenia osoby stawające składają, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia co do pokrewieństwa ze spadkodawcą, pozostawienia przez niego testamentów, istnienia innych potencjalnych spadkobierców, zawarcia umów ze spadkodawcą o zrzeczeniu się dziedziczenia, itp. Akt poświadczenia dziedziczenia jest z kolei dokumentem, w którym notariusz poświadcza, iż określona osoba jest spadkobiercą. W przypadku kilku spadkobierców określa również wysokość udziałów w spadku. Akt poświadczenia dziedziczenia po jego podpisaniu podlega zarejestrowaniu w elektronicznym Rejestrze Aktów Poświadczenia Dziedziczenia i ma wówczas skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Po sporządzeniu akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza, spadkobiercy powinni zgłosić nabycie spadku w urzędzie skarbowym, składając stosowną deklarację podatkową SD-3. Zgłoszenie to jest warunkiem skorzystania przez nich ze zwolnienia nabycia spadku od podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie to dotyczy najbliższej rodziny. Jeżeli przedmiotem dziedziczenia jest nieruchomość, należy złożyć stosowny wniosek o wpis do księgi wieczystej. Nabycie spadku powinno zostać zgłoszone w ciągu 6 miesięcy od chwili uprawomocnienia się postanowienia sądowego w sprawie stwierdzenia nabycia spadku albo uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia – dotyczy to jednak osób zwolnionych od podatku (najbliższej rodziny). Spadkobiercy, którzy będą musieli zapłacić podatek, mają miesięczny termin na zgłoszenie nabycia spadku i rozliczenie podatku. Tak więc nabycie spadku i oficjalne potwierdzenie praw do masy majątkowej po zmarłym spadkodawcy zawsze powoduje konieczność zgłoszenia tego faktu do właściwego urzędu skarbowego i bez znaczenia jest to, czy prawa do spadku zostały potwierdzone na drodze sądowej czy też w kancelarii notarialnej. Warto wiedzieć, że sądy i notariusze mają obowiązek poinformować urząd skarbowy o fakcie nabycia spadku przez daną osobę. Kiedy nie jest możliwe notarialne poświadczenie dziedziczenia Aby notariusz mógł sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, to zgodnie z obowiązującymi przepisami, do kancelarii notarialnej muszą stawić się równocześnie wszyscy spadkobiercy ustawowi i testamentowi oraz osoby na rzecz których spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne. Notariusz nie będzie więc mógł sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli pomiędzy spadkobiercami i członkami rodziny zmarłego będzie istniał jakikolwiek konflikt. Jeśli zatem, ktoś kwestionuje np. prawdziwość testamentu, twierdzi, że powołany do spadku spadkobierca jest niegodny dziedziczenia, to notariusz nie będzie mógł sporządzić takiego aktu poświadczenia dziedziczenia. Podobnie będzie w sytuacji, gdy w kancelarii notarialnej nie stawi się chociażby jedna z takich osób. Oznacza to, że notarialna forma potwierdzenia praw do spadku jest możliwa wyłącznie wtedy, gdy pomiędzy uczestnikami danej czynności panuje pełna zgoda, tj. nikt nie wnosi zastrzeżeń co do całego procesu dziedziczenia oraz ostatniej woli zmarłego. W przeciwnym wypadku notariusz zobowiązany jest do odmowy sporządzenia takiego aktu. W takiej sytuacji, spadkobiercy będą musieli załatwić wszystkie formalności związane ze stwierdzeniem nabycia spadku przed sądem. Sporządzenie przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia nie będzie również możliwe, gdy istnieje już inny sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia, toczy się lub zakończyła się już sprawa sądowa w sprawie stwierdzenia praw do spadku lub gdy sprawa dotyczy dziedziczenia na podstawie testamentu szczególnego (testamentu ustnego, wojskowego oraz sporządzonego na polskim statku morskim lub powietrznym). Jeśli po danym spadkodawcy zostało już wydane postanowienie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku lub sprawa sądowa jest w toku (nie została jeszcze prawomocnie ukończona), notariusz odmówi poświadczenia dziedziczenia. Notariusze mogą poświadczać wyłącznie prawa do spadku nabyte w drodze dziedziczenia ustawowego albo na podstawie testamentów zwykłych (własnoręcznych, notarialnych lub urzędowych). Bożena Kolba